Bashkëpunimi në kërkime është thelbësor për të përmirësuar monitorimin dhe ruajtjen e ariut, ujkut, rrëqebullit dhe çakallit të artë në të gjithë Rajonin Adriatik-Jon, ku popullatat, habitatet, kërcënimet dhe sistemet e menaxhimit shpesh shtrihen përtej kufijve institucionalë dhe kombëtarë. Bashkëpunimi midis kërkuesve, universiteteve, instituteve të kërkimit, organizatave të ruajtjes, autoriteteve të zonave të mbrojtura, institucioneve qeveritare, ekspertëve lokalë dhe ofruesve të tjerë të të dhënave mund të zgjerojë shtrirjen gjeografike dhe kohore të kërkimeve dhe të mundësojë analiza që nuk do të ishin të mundshme duke përdorur të dhëna nga projekte ose institucione individuale.
Kërkimi bashkëpunues duhet të bazohet në transparencë, respekt të ndërsjellë, përcaktim të qartë të përgjegjësive dhe njohje të përshtatshme të kontributeve. Rolet e institucioneve dhe individëve pjesëmarrës duhet të diskutohen dhe, kur është e mundur, të dakordohen para se të analizohen të dhënat ose të përgatiten rezultatet e kërkimit. Kjo është veçanërisht e rëndësishme kur të dhëna ekzistuese monitorimi, mostra, fotografi, material gjenetik ose informacione të papublikuara, të mbledhura nga burime të ndryshme, kombinohen.
Përdorimi i të dhënave dhe materialeve të tjera kërkimore duhet të respektojë kushtet nën të cilat ato janë mbledhur, si dhe çdo marrëveshje midis ofruesve të të dhënave dhe bashkëpunëtorëve. Të dhënat nuk duhet të përdoren për qëllime të reja kërkimore, të shpërndahen me palë të treta ose të botohen në mënyra që nuk janë dakorduar me ofruesit origjinalë të të dhënave, përveç nëse lejet ose marrëveshjet përkatëse e lejojnë një përdorim të tillë.
Autorësia duhet të pasqyrojë kontribute të konsiderueshme në kërkimin dhe përgatitjen e botimit, ndërsa individët ose organizatat që ofrojnë të dhëna të vlefshme, mbështetje në terren, ndihmë teknike ose kontribute të tjera që nuk përmbushin kriteret e autorësisë, duhet të marrin njohjen e duhur. Kontributet duhet të diskutohen haptas dhe të rishikohen kur ndryshojnë rolet e projektit.
Publikimet shkencore, raportet, hartat, prezantimet dhe komunikimet publike duhet të paraqesin me saktësi metodat, burimet e të dhënave, kufizimet dhe kontributet që përfshihen në kërkim. Informacionet e ndjeshme, duke përfshirë vendndodhjet e sakta të popullatave të cenueshme, vendet e riprodhimit ose pushimit, vendet ku ndodhin vdekjet ose informacione të tjera që mund të krijojnë rreziqe për ruajtjen, duhet të trajtohen në përputhje me parimet e përgjegjshme të shpërndarjes së të dhënave.
Bashkëpunëtorët duhet të përpiqen të zgjidhin mosmarrëveshjet përmes komunikimit të hershëm dhe transparent. Në rastet kur mosmarrëveshjet lidhur me përdorimin e të dhënave, autorësinë, interpretimin ose publikimin nuk mund të zgjidhen në mënyrë informale, institucionet pjesëmarrëse duhet të përdorin procedura të miratuara për ndërmjetësim ose zgjidhje. Qëllimi i përgjithshëm duhet të jetë promovimi i bashkëpunimit të drejtë dhe produktiv, duke ruajtur integritetin shkencor, duke mbrojtur informacionin e ndjeshëm dhe duke vlerësuar kontributet e të gjithë pjesëmarrësve.
Parimet e bashkëpunimit në kërkim shkencor
Bashkëpunim Transparent dhe i Drejtë
Bashkëpunimi në kërkimet që përfshijnë kafshë grabitqare të mëdha dhe çakaj të artë duhet të bazohet në transparencë, respekt të ndërsjellë, integritet shkencor dhe përcaktim të qartë të përgjegjësive. Bashkëpunimi duhet të synojë kombinimin e kompetencave, të dhënave, burimeve dhe njohurive plotësuese, duke siguruar që të gjithë partnerët pjesëmarrës të vlerësohen në mënyrë adekuate për kontributet e tyre.
Studiuesit dhe institucionet duhet të diskutojnë sa më shpejt që të jetë e mundur objektivat, rezultatet e pritura, rolet, përgjegjësitë dhe kushtet e përgjithshme të bashkëpunimit. Në rastet kur projektet përfshijnë disa vende ose institucione, duhet të pranohen që në fillim ndryshimet në legjislacionin kombëtar, procedurat institucionale, pronësinë e të dhënave, kërkesat etike dhe prioritetet e ruajtjes.
Përcaktimi i Roleve dhe Përgjegjësive
Roli i studiuesve, institucioneve, organizatave që merren me ruajtjen e natyrës dhe kontribuesve të tjerë pjesëmarrës duhet të përcaktohet qartë. Në varësi të projektit, përgjegjësitë mund të përfshijnë: planifikimin e studimit, punën në terren, mbledhjen e mostrave, identifikimin e specieve, menaxhimin e të dhënave, analizat laboratorike, analizat statistikore, interpretimin, financimin, koordinimin e projektit dhe përgatitjen e publikimeve ose raporteve.
Përgjegjësitë nuk duhet të caktohen vetëm duke u bazuar në anëtarësimin institucional ose në përvojën e punës. Ato duhet të pasqyrojnë kontributin real të secilit pjesëmarrës dhe mund të ndryshojnë gjatë zhvillimit të një projekti. Ndryshimet e rëndësishme në përgjegjësi duhet të diskutohen dhe të dokumentohen.
Bashkëpunim ndërkufitar dhe ndërdisiplinor
Për shkak se popullatat e kafshëve grabitqare të mëdha dhe të çakallit të artë shpesh shtrihen nëpër kufij administrativë dhe kombëtarë, duhet të inkurajohet bashkëpunimi në kërkime midis vendeve dhe institucioneve fqinje. Atëherë kur është e përshtatshme, duhet të përdoren terminologji e përbashkët, grupe të dhënash të përputhshme, parime metodologjike të përbashkëta dhe qasje analitike të koordinuara.
Bashkëpunimi ndërdisiplinor duhet të inkurajohet edhe në ato raste kur ai përmirëson kuptimin e aspekteve ekologjike, gjenetike, veterinare, sociale, ekonomike ose të ruajtjes së popullatave të kafshëve grabitqare të mëdha dhe të çakallit të artë.
Marrëveshje e hershme
Për projektet që përfshijnë grupe të mëdha të të dhënave, mostra ose materiale të tjera kërkimore që ndahen, partnerët duhet të shqyrtojnë mundësinë e krijimit të një marrëveshjeje të shkruar për bashkëpunim ose për përdorimin e të dhënave, para fillimit të analizës. Një marrëveshje e tillë mund të përcaktojë qëllimin e kërkimit, partnerët pjesëmarrës, përgjegjësitë, aksesin në të dhëna, rezultatet e pritura, parimet e autorësisë, njohjen, konfidencialitetin dhe procedurat për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve.
Një marrëveshje e hershme mund të parandalojë keqkuptimet dhe të ndihmojë për të siguruar që bashkëpunimi të mbetet transparent dhe i drejtë gjatë gjithë procesit të kërkimit.
Përdorimi i të dhënave, rolet dhe përgjegjësitë
Përdorimi i përgjegjshëm i të dhënave të përbashkëta
Të dhënat e kërkimit duhet të përdoren në përputhje me kushtet nën të cilat janë mbledhur, si dhe me çdo marrëveshje të vendosur midis ofruesve të të dhënave dhe bashkëpunëtorëve. Para se të kombinohen të dhënat nga institucione ose vende të ndryshme, kërkuesit duhet të sqarojnë përdorimet e lejuara të të dhënave dhe çdo kufizim në lidhje me analizën, ridistribuimin, publikimin ose publikimin e tyre.
Të dhënat e ofruara për një qëllim të veçantë kërkimi nuk duhet të konsiderohen automatikisht të disponueshme për studime të tjera që nuk lidhen me të. Nëse pyetjet e reja të kërkimit ose analizat shtesë zgjerojnë në mënyrë të konsiderueshme qëllimin origjinal të shpërndarjes së të dhënave, duhet të konsultohen furnizuesit e të dhënave përkatës.
Njohja e ofruesve të të dhënave
Duhet të vlerësohet në mënyrë të përshtatshme kontributi i institucioneve dhe individëve që mbledhin, menaxhojnë, ruajnë ose ofrojnë të dhëna. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për programet e monitorimit afatgjatë, ku vlera e një grupi të dhënash mund të varet nga shumë vite punë terren dhe kontribute nga një numër i madh njerëzish.
Furnizuesit e të dhënave duhet të kenë mundësinë të kuptojnë se si do të analizohen të dhënat e tyre dhe si do të paraqiten rezultatet. Atëherë kur është e përshtatshme, ata duhet të ftohen të marrin pjesë në interpretimin dhe përgatitjen e rezultateve, veçanërisht kur njohuritë e tyre lokale ose afatgjata janë të rëndësishme për të kuptuar rezultatet.
Mostra, Imazhe dhe Materiale të tjera Kërkimore
Parimet e njëjta duhet të aplikohen edhe për mostrat biologjike, fotografitë, materialin gjenetik, koleksionet e indeve, të dhënat e kamerave kurth, regjistrimet akustike dhe materialet e tjera të kërkimit. Përpara se këto materiale të transferohen ose të përdoren nga një ekip tjetër kërkimi, duhet të sqarohen përgjegjësitë dhe kushtet për përdorimin e tyre.
Studiuesit duhet të respektojnë të gjitha lejet, miratimet etike, marrëveshjet e pronësisë, akordet me pronarët e tokës ose autoritetet, dhe të gjitha kushtet e tjera që lidhen me mbledhjen ose ruajtjen e materialeve të kërkimit.
Interpretimi i të dhënave dhe kufizimet
Bashkëpunëtorët duhet të kenë akses në informacion të mjaftueshëm rreth origjinës, metodave të mbledhjes, cilësisë dhe kufizimeve të të dhënave që ndahen, në mënyrë që t’i interpretojnë në mënyrë adekuate. Dallimet në përpjekjet e marrjes së mostrave, metodologjinë, shtrirjen gjeografike, shtrirjen kohore ose cilësinë e të dhënave midis të dhënave të ndryshme që përfshihen, duhet të dokumentohen dhe të merren në konsideratë gjatë analizës.
Asnjë partner nuk duhet të përdorë ose të lërë mënjanë në mënyrë selektive të dhëna, vetëm për të arritur një përfundim të preferuar shkencor ose që lidhet me ruajtjen e natyrës. Vendimet analitike duhet të mbështeten në argumente shkencore dhe, kur është e nevojshme, duhet të diskutohen midis bashkëpunëtorëve para publikimit.
Autorësia, Mirënjohja dhe Vlerësimi
Parimet e autorësisë
Autorësia duhet të pasqyrojë kontribute të rëndësishme, si intelektuale ashtu edhe praktike, në kërkim dhe në përgatitjen e botimit. Vendimet për autorësinë duhet të bazohen në kontribute, dhe jo në pozicionin institucional, përvojën, statusin e financimit ose pronësinë e një organizate ose të një grupi të të dhënave.
Kontributet e mundshme mund të përfshijnë zhvillimin e pyetjes së kërkimit ose të planit të studimit, mbledhjen e të dhënave të konsiderueshme, punën laboratorike ose analitike, analizën statistikore, interpretimin e rezultateve, përgatitjen e dorëshkrimit ose rishikimin e thelluar dhe kritik të botimit përfundimtar.
Pritshmëritë lidhur me autorësinë duhet të diskutohen sa më parë dhe duhet të rishikohen nëse kontributet e bashkëpunëtorëve ndryshojnë gjatë projektit. Të gjithë autorët e propozuar duhet të kenë mundësinë të shohin dhe të miratojnë versionin përfundimtar të një teksti para paraqitjes.
Mirënjohje për kontributet
Jo çdo kontribut përmbush domosdoshmërisht kriteret për të konsideruar dikë si autor. Individët, institucionet, ekipet në terren, rojet, teknikët, ekspertët lokalë, shkencëtarët amatorë, menaxherët e të dhënave, organizatat që ofrojnë financim dhe kontribuesit e tjerë që ofrojnë mbështetje të vlefshme, duhet të marrin njohjen e duhur në rastet kur kontributi i tyre nuk justifikon autorësinë.
Falënderimet duhet të jenë specifike dhe të pasqyrojnë kontributin real. Në rastet kur programet e monitorimit të gjerë përfshijnë një numër të madh bashkëpunëtorësh në terren, institucionet përkatëse duhet të krijojnë një sistem të përshtatshëm dhe transparent për të njohur kontributin e tyre kolektiv.
Burimi i të dhënave dhe institucioni që i ka dhënë
Institucionet që janë përgjegjëse për monitorimin afatgjatë ose mirëmbajtjen e bazave të rëndësishme të të dhënave duhet të identifikohen në mënyrë të përshtatshme në publikime dhe materiale të tjera. Kur është e mundur, publikimet duhet të tregojnë qartë origjinën e bazave të rëndësishme të të dhënave dhe institucionet ose projektet që janë përgjegjëse për mbledhjen e tyre.
Duhet të përdoren citimet e të dhënave ose mekanizma të tjerë të njohjes zyrtare, aty ku është e përshtatshme dhe aty ku kjo është parashikuar nga furnizuesit ose depozitorët e të dhënave përkatës.
Komunikimi i qartë rreth autorësisë dhe njohjes së kontributit mund të ndihmojë në parandalimin e keqkuptimeve dhe të promovojë bashkëpunimin e drejtë midis institucioneve dhe vendeve.
Publikimi, komunikimi dhe zgjidhja e konflikteve
Përgatitja dhe rishikimi i publikimeve
Publikimet e përbashkëta duhet të përshkruajnë me saktësi origjinën e të dhënave, metodat e përdorura, institucionet pjesëmarrëse dhe kufizimet relevante të studimit. Kur të dhënat nga vende, institucione ose programe të ndryshme të monitorimit bashkohen, duhet të raportohen në mënyrë transparente çdo ndryshim në metodologji, dizajn të mostrës ose cilësi të të dhënave.
Të gjithë autorët që kanë kontribuuar në punimin e dorëshkrimit duhet të kenë mundësi të arsyeshme për të shqyrtuar dorëshkrimin dhe për të dhënë komente para paraqitjes së tij. Mosmarrëveshjet shkencore duhet të trajtohen përmes diskutimit të provave, metodave dhe interpretimit, dhe jo përmes përjashtimit të pikëpamjeve alternative.
Informacione të ndjeshme në publikime
Studiuesit duhet të marrin në konsideratë pasojat e mundshme për ruajtjen e specieve, nëse publikojnë informacione të detajuara rreth kafshëve grabitqare të mëdha dhe çakajve të artë. Publikimet shkencore, hartat, prezantimet, raportet, faqet e internetit dhe të gjitha materialet e tjera nuk duhet të zbulojnë pa nevojë vendndodhjet e sakta të strehëve, vendeve të riprodhimit ose pushimit, individëve të rrezikuar, vendeve ku ndodhin vdekjet ose informacione të tjera të ndjeshme.
Atëherë, kur informacioni i detajuar gjeospatial është i nevojshëm nga pikëpamja shkencore, duhet të vlerësohen rrezikët e mundshëm dhe të aplikohen masat e duhura mbrojtëse. Ky parim duhet të jetë në përputhje me dispozitat e të dhënave të hapura dhe të shpërndarjes së përgjegjshme të informacioneve.
Komunikimi me publikun
Rezultatet e kërkimeve duhet të komunikohen në mënyrë të saktë dhe të përshtatshme. Deklaratat publike duhet të dallojnë midis rezultateve të verifikuara, rezultateve preliminare dhe interpretimeve të paqarta. Duhet treguar kujdes i veçantë kur komunikohen informacione që mund të ndikojnë në qëndrimet e publikut ndaj kafshëve të mëdha mishngrënëse, çakajve të artë, gjuetisë, menaxhimit të bagëtive dhe konflikteve midis njerëzve dhe kafshëve të egra.
Kur rezultatet e kërkimit shpërndahen përmes mediave, ueb-faqeve ose rrjeteve sociale, roli i institucioneve që bashkëpunojnë dhe i kontribuesve kryesorë duhet të njihet dhe të vlerësohet në mënyrë adekuate.
Zgjidhja e konflikteve
Mund të lindin mosmarrëveshje përsa i përket pronësisë së të dhënave, aksesit, vendimeve analitike, autorësisë, interpretimit ose publikimit. Këto mosmarrëveshje duhet të zgjidhën sa më shpejt që të jetë e mundur, përmes komunikimit të drejtpërdrejtë dhe të respektueshëm midis bashkëpunëtorëve të përfshirë.
Në rastet kur një mosmarrëveshje nuk mund të zgjidhet në mënyrë informale, partnerët duhet të përdorin procedurat e përcaktuara në marrëveshjen përkatëse të bashkëpunimit ose të përdorimit të të dhënave. Në varësi të natyrës së mosmarrëveshjes, kjo mund të përfshijë konsultime me koordinatorët e projektit, përfaqësuesit institucionalë, kolegët shkencorë të pavarur ose mekanizma të tjerë të dakorduar për zgjidhjen e konflikteve.
Qëllimi duhet të jetë zgjidhja e drejtë e çdo mosmarrëveshje, duke mbrojtur integritetin shkencor dhe duke ruajtur marrëdhëniet konstruktive midis institucioneve dhe individëve që bashkëpunojnë.