Главната цел на протоколот е да се обезбеди дека податоците собрани од различни институции, земји, региони и истражувачки тимови се доволно стандардизирани за да овозможат споредба, заедничка анализа и долгорочна проценка на состојбата и тенденциите на популацијата. Протоколот е дизајниран да биде применлив во различни еколошки и административни услови, при што се одржува заеднички минимален сет на методи, дефиниции и стандарди за известување. Протоколот може да се применува во рамките на националните програми за мониторинг, прекуграничните програми за мониторинг, програмите за управување со заштитени подрачја, истражувачките проекти и иницијативите за заштита.
Бидејќи екологијата, можноста за откривање и социјалната организација на четирите целни видови се разликуваат значително, не сите методи се еднакво погодни за сите видови. Затоа, протоколот прави разлика помеѓу основни методи, кои се препорачуваат за сите програми за мониторинг во кои се учествува, и методи специфични за секој вид, кои треба да се применуваат според биологијата на секој вид.
Основниот принцип е дека мониторингот треба да биде повторлив, просторно дефиниран, временски конзистентен, етички прифатлив и заснован на јасно документирано земање примероци.
Стандарднизација, можност за повторување, повеќе извори на докази, просторна репрезентативност, осигурување на квалитет
- Истите дефиниции за евиденција на видови, категории на докази, единици за земање примероци, периоди на мониторинг и минимални полиња на податоци треба да се користат кај сите учеснички екипи. Иако опремата може да биде различна, методолошките принципи и стандардите за известување треба да бидат доволно компарабилни за да се овозможи значајна компарација и заедничка анализа
- Дизајнот на мониторингот треба да овозможува истите методи да се повторуваат во следните години. Сите измени во обемот на истражувањето, локациите за земање примероци, опремата или процедурите на терен мора да бидат документирани, бидејќи привидните трендови на популацијата може значително да бидат под влијание на ваквите варијации
- Ниту една посебна метода за следење не дава целосна слика за популацијата на големите месојадни животни. Кога е можно, информациите треба да се собираат од повеќе извори, вклучувајќи ги камерите-клопки, генетичките примероци, трагите во природата, директните набљудувања, евиденцијата за смртност и извештаите од обучени набљудувачи.
- Земањето на примероци треба да опфаќа целата површина која ја зазема дадениот вид, доколку е можно, наместо да биде ограничено само на заштитени подрачја или локации каде има висока веројатност за појава на видот. Ако целосното покривање не е возможно, површината на која се земаат примероците и постапката за избор мора да бидат детално документирани.
- Сите наоѓања и примероци треба да бидат подложени на дефинирана процедура за валидација, при што записите за несигурни идентификации на видовите се класифицираат според критериумите на SCALP и не смеат да се третираат како потврдени случаи (Категорија 1) додека не се достапни доволно докази
Дизајн на мониторингот
Области за следење
Областите што треба да се следат треба да бидат дефинирани според целите на програмата за следење и познатата или очекувана распространетост на целниот вид. Доколку е возможно, следењето треба да опфаќа поширока област која ја зазема или потенцијално може да ја заземе видот, наместо да се фокусира само на заштитените области или локации каде што веќе е познато дека видот се среќава. Ова е важно за откривање на промени во распространетоста, вклучувајќи го и проширувањето, намалувањето или повторното колонизирање на ареалот.
Областите што треба да се следат треба да ги опфаќаат и заштитените и незаштитените пејзажи и треба да ги земат предвид релевантните карактеристики на живеалиштата и начинот на користење на земјиштето. Административните или управувачките граници може да се користат за практични цели, но еколошката релевантност на областа што се следи треба да остане примарен фактор. За видови чија распространетост се протега преку државните граници, следењето треба да биде координирано меѓу соседните земји, доколку е можно.
Единици за земање примероци
Областите што се мониторираат треба да бидат поделени на јасно дефинирани и просторно конзистентни единици за земање примероци. Редовната мрежа може да обезбеди практична заедничка рамка за мониторинг на волци, кафеави мечки, евроазиски рисови и златни чакали, додека големината на единицата за земање примероци може да се прилагоди на видот, целта на мониторингот, карактеристиките на пејзажот и достапните ресурси.
Единиците за земање примероци треба да имаат фиксни граници и уникатни идентификатори и треба да останат конзистентни помеѓу периодите на мониторинг, доколку е можно. Различни единици за земање примероци може да се користат за различни цели или методи на мониторинг, кога тоа е научно оправдано, но нивната дефиниција и врската со севкупната рамка на мониторингот треба јасно да бидат документирани.
Единицата за земање примероци треба да се разликува од локацијата или точката за земање примероци. Единицата за земање примероци ја претставува просторната област во рамките на која се собираат и анализираат податоците за мониторинг, додека локациите за земање примероци се специфичните места на кои се собираат набљудувања, снимки од камери, генетички примероци, акустични записи или други докази.
Дизајн на земањето примероци
Земањето на примероци треба да следи однапред дефиниран и транспарентен план, кој овозможува соодветно претставување на областа што се следи. Систематските или стратифицирани методи обично се пожелни кога целта е да се добијат просторно репрезентативни податоци. Планот за земање на примероци може да ги земе предвид живеалиштата, надморската височина, користењето на земјиштето, човечкото влијание и други фактори кои можат да влијаат на појавувањето или откривањето на видовите.
Дизајнот треба да биде соодветен на екологијата на целните видови. Бидејќи волците, кафеавите мечки, евроазиските рисови и златните чакали се разликуваат во користењето на нивните живеалишта, моделите на движење, густината на популацијата и можноста за нивно откривање, истата општа рамка може да бара специфична имплементација за секој вид.
Локациите не треба да се избираат исклучиво врз основа на тоа дека се очекува да имаат висока веројатност за појава на одредени видови, особено кога целта е да се процени распространетоста или трендовите на популацијата. Целното земање примероци може да биде корисно за потврдување на присуството, идентификување на поединечни единки или собирање специфични видови докази, но треба јасно да се разликува од репрезентативното земање примероци.
Просторен обфат
Мониторингот треба да има за цел да обезбеди доволна просторна покриеност за да се претстави опсегот на живеалиштата и географските области кои се релевантни за целниот вид. Земањето примероци треба да ги опфати областите каде што е познато присуството на видот, како и областите каде што не е сигурно неговото присуство или каде што е можно да се промени неговиот ареал.
Нивото на просторно опфаќање треба да биде соодветно на целта на мониторингот и на располаганите ресурси. Кога целосното опфаќање не е возможно, областа што се зема како примерок и критериумите што се користат за избор на единиците за земање примероци треба да бидат документирани. Областите кои не можат да се земат како примерок поради достапност, сопственост на земјиштето, терен, безбедност или други ограничувања, исто така, треба да бидат забележани.
Просторниот опфат треба да се одржува што е можно поконзистентно помеѓу периодите на мониторинг. Промените во површината на која се земаат примероци или во распределбата на локациите за земање примероци треба да бидат документирани, бидејќи разликите во просторниот опфат можат да влијаат на привидните промени во распределбата на видовите или на индикаторите на популацијата.
Временски дизајн
Набљудувањето треба да биде организирано во јасно дефинирани периоди на набљудување, кои можат да се повторуваат во текот на времето. Времетраењето и периодот на набљудување треба да ги земат предвид биолошките карактеристики на целниот вид, сезонските варијации, репродуктивните периоди, моделите на движење, условите на животната средина и карактеристиките на методот на набљудување.
Кога е можно, треба да се користат споредливи периоди на следење помеѓу годините за да се поддржи проценката на трендовите. Сезонските разлики во откривањето треба да се признаат и, доколку е релевантно, следењето треба да вклучува повторени примероци или однапред дефинирани сезонски периоди.
Отсуството на докази за присуство за време на еднократната анкета или мониторинг не треба автоматски да се толкува како доказ за отсуство на видот. Повтореното земање примероци може да го подобри капацитетот за разграничување на вистинското отсуство од ситуацијата кога видот не е детектиран.
Напор за земање примероци
Напорот за земање примероци треба да биде доволен за да се обезбеди разумна можност за откривање на целниот вид и треба да биде документиран на конзистентен начин. Соодветната мерка на напорот ќе зависи од методот на мониторинг и може да вклучува, на пример, број на денови со поставување на фото-клопки, времетраење на истражувањето, број на локации за земање примероци, напор на набљудувачите, време на акустичко снимање или број на обиди за земање генетички примероци.
Минималните или препорачаните нивоа на напор може да се разликуваат кај волците, кафеавите мечки, евроазиските рисови и златните чакали, поради разликите во екологијата, густината, однесувањето и можноста за откривање. Сепак, принципите за мерење и пријавување на напорот треба да бидат стандардизирани во рамките на програмите за следење.
И успешните и неуспешните обиди за земање примероци треба да бидат документирани. Дефекти во опремата, недостапни локации, прекинати истражувања и други фактори кои го намалуваат ефективниот напор, треба да бидат документирани. Секоја значајна промена во напорот за земање примероци помеѓу периодите на мониторинг треба да биде пријавена и земена предвид при толкување на резултатите од мониторингот.
Методи за следење
Методите за следење треба да се избираат според целите на следењето, екологијата на целниот вид, очекуваната можност за откривање, достапните ресурси и локалните услови. Кога е можно, треба да се комбинираат комплементарни методи за да се подобри доверливоста и комплетноста на резултатите од следењето.
Вообичаените методи може да вклучуваат поставување на фото-клопки, земање генетски примероци, собирање на податоци за траги и знаци во природата, директни набљудувања, евидентирање на случаи на смртност, акустично следење и извештаи од обучени набљудувачи. Соодветноста и релативната важност на поединечните методи може да се разликуваат кај волците, кафеавите мечки, евроазиските рисови и златните чакали.
Методите и нивната примена треба јасно да бидат документирани за да се овозможи толкување и споредба на резултатите помеѓу областите на мониторинг и периодите на мониторинг. Кога се користат различни методи помеѓу регионите или годините, разликите треба да бидат забележани и да се земат предвид при споредба на резултатите.
Класификација и валидација на доказите
Записите од мониторингот треба да бидат класифицирани според јасно дефинирани и конзистентно применувани категории на докази. Класификацијата треба да ги разликува потврдените записи од набљудувањата за кои идентификацијата на видот, локацијата, датумот или другите релевантни информации остануваат нејасни.
Каде што е применливо, треба да се користат утврдени системи за класификација, како што се критериумите на SCALP, за да се поддржи конзистентна интерпретација на набљудувањата на големите месојадни животни. Процедурите за валидација треба конзистентно да се применуваат во сите учествувачки институции и програми за мониторинг.
Податоците треба да бидат прегледани од соодветно обученото овластено лице пред да бидат вклучени во анализите или официјалните резултати од мониторингот. Непотврдените или несигурните податоци треба јасно да бидат означени и не треба да се толкуваат на ист начин како потврдените докази. Статусот на валидност на секој податок треба да се зачува како дел од податоците од мониторингот.
Минимални барања за податоци и метаподатоци
Сите програми за следење треба да собираат заеднички минимален сет на информации за секој запис или примерок. Овој минимален сет на податоци треба да биде доволен за да се утврди што е запишано, каде и кога е запишано, како е добиено и колку е доверлива информацијата.
Во зависност од методот на следење, минималните информации обично треба да ги вклучуваат следните елементи:
- вид и тип на доказ;
- дата и, доколку е релевантно, време на набљудување или земање примерок;
- географска локација или единица за земање примероци;
- метод за следење;
- напор или времетраење на примената, доколку е применливо;
- извор или набљудувач;
- статус на идентификација или потврда;
- потребни се релевантни дополнителни информации за да се толкуваат податоците.
Дополнителни метаподатоци може да се собираат врз основа на методот, видот или целите на мониторингот. Пољата на податоците треба јасно да бидат дефинирани, со цел истата информација конзистентно да се евидентира од различни тимови. Промените во минималниот сет на податоци треба да бидат документирани за да се одржи компарибилност во текот на времето.
Квалитет на податоците и документација
Податоците од мониторингот треба да се запишуваат и да се управуваат на начин што ја зачувува нивната точност, проследливост и употребливост во текот на времето. Постапките за внесување, валидација, коригирање и чување на податоците треба јасно да бидат дефинирани во рамките на секоја програма за мониторинг.
Недостатните, нејасните или некомплетните информации треба да се идентификуваат, наместо да се заменуваат со претпоставки. Корекците на постоечките записи треба да бидат проследиви, а оригиналните информации треба да се задржат каде што е соодветно.
Секои отстапувања од договорениот план или методологија за мониторинг треба да бидат документирани. Ова ги вклучува промените во локациите за земање примероци, интензитетот на мониторингот, опремата, процедурите на терен или методите за обработка на податоците. Таквата документација е важна за толкување на разликите меѓу периодите на мониторинг и за разграничување на биолошките промени од промените предизвикани од практиките на мониторинг.